Drukverschillen bij vliegen

De vlieghoogte van een vliegtuig varieert weliswaar met het type en de schema's waarin gevlogen wordt maar zal meestal variëren tussen de 30.000 en 40.000 ft. Het is onmogelijk om de druk in de cabine bij deze hoogtes op zeeniveau te houden. Deze zal daarom iets zakken. Dit leidt ertoe dat bij het stijgen van het vliegtuig alle gassen in het lichaam wat gaan uitzetten en bij dalen weer inkrimpen.

Oorklachten door de drukverschillen

Ofschoon we deze drukverschillen ook elders in het lichaam bemerken, ontstaan de meest frequente klachten in de oren. Deze klachten ontstaan als de buis van Eustachius (verbinding tussen middenoor en neus/keelholte, kortweg tuba) niet in staat is de wisselende atmosferische druk in de cabine ten opzichte van ons middenoor te nivelleren.
Met het opstijgen van het vliegtuig ontstaan zelden problemen. De druk in de cabine wordt lager dus het kleine beetje gas in het middenoor zal uitzetten. Dit geeft een licht drukgevoel in het oor maar door te slikken gaat de tuba even open en de overdruk in het oor is verdwenen.
Bij het dalen van het vliegtuig gaat het minder vanzelfsprekend, het lijkt soms wel of wij daar niet op berekend zijn. Dit is in zekere zin ook zo. De constructie van de tuba is zodanig dat er makkelijker lucht uit het middenoor gaat, dan erin.

Gevolgen van "verkoudheid" en bijholte-ontsteking

Tijdens een verkoudheid mag gevlogen worden mits je kunt klaren. Dit kan door verkoudheid belemmerd worden door gezwollen slijmvlies rondom de buis van Eustachius. Als je onzeker bent of je kunt vliegen, is een advies te verkrijgen gedurende werktijd in de artsenkamer in het Bemanningencentrum of in één van de poliklinieken van Airport Medical Services. Airport Medical Services op Schiphol Centrum is 24 uur per dag open. Als er sprake is van een bijholte-ontsteking kan het vliegen aanleiding geven tot klachten als hoofdpijn, drukkend gevoel in de voorhoofdsholtes of kaakholtes (onder de ogen) en in zeer ernstige gevallen kan dit leiden tot een neusbloeding.

Klaren

Als het vliegtuig daalt zal de druk op de buitenkant van het middenoor (het trommelvlies) toenemen en de mate waarin bepaalt hoeveel last van oorpijn en doofheid we krijgen. De manieren om deze klachten tegen te gaan zijn: slikken, geeuwen, kaken op en neer bewegen of kauwen. Als laatste redmiddel kunnen we hard op de neus persen, als het ware de neus snuiten terwijl de neus dichtgeknepen blijft. We voelen dan dat het oor openklapt ("klaren"). Soms is het nodig dit een aantal keren te herhalen gedurende de daling van het vliegtuig. Dit noemt men de "Vasalva-manoeuvre".

Bij optredende verkoudheid of allergie kan het nuttig zijn dit "klaren" of deze zogenaamde "Valsalva-proef" te doen om te bepalen of er tijdens het vliegen oorklachten zullen ontstaan. Indien het inderdaad niet lukt dan kan geprobeerd worden of neusdruppels nog helpen. Bij twijfel is een advies te verkrijgen gedurende werktijd in de artsenkamer in het Bemanningencentrum of in één van de poliklinieken van Airport Medical Services. Airport Medical Services op Schiphol Centrum is 24 uur per dag open. Naast onderzoek van het oor kan dan nog een drukmeting gedaan worden om de functie van de tuba te testen.

Wat te doen bij verkoudheid en als u moeilijk kunt klaren

Bij oorklachten die tijdens vlucht optreden kan men ongeveer 30 tot 45 minuten voor de landing Nasivinetten® druppels gebruiken via een neusspray. Hierdoor slinkt het slijmvlies in de neusholte waardoor buis van Eustachius beter doorgankelijk wordt.

Bij verkoudheid die ook de bijholtes irriteren is het beste te stomen, bijvoorbeeld met zout water of kamillethee. Men kan dit ook opsnuiven. Langdurig gebruik van drogisterij-neusdruppels wordt afgeraden omdat deze druppels op den duur de kwaliteit van de slijmvliezen ernstig kunnen aantasten. Raadpleeg bij gebruik van de neusdruppels voor langer dan 4-5 dagen uw bedrijfsarts, huisarts of specialist. Het slikken van aspirine of pijnstillers heeft geen positieve invloed op de duur van de klachten.
Het verdient de aanbeveling de neus niet al te veel uit te snuiten omdat bij deze handeling slijm naar de bijholten geperst kan worden hetgeen ontsteking bevorderend kan werken.

Antibiotica worden alleen voorgeschreven bij ernstige bijholteontstekingen.
Het is belangrijk te beseffen dat steeds terugkerende verkoudheden en infectie van de bijholten een teken kunnen zijn van een verminderde weerstand door diverse factoren, zoals onvoldoende rust, éénzijdige dieet etc.

Ontstaat de verkoudheid in het buitenland of is een vlucht persé niet te vermijden, dan is de Vasalva-manoeuvre (klaren) nog te proberen na het druppelen van de neus met bijvoorbeeld Otrivin, Nasivin of Vicks. Een andere mogelijkheid is een fysiologische zoutoplossing (door de neus opsnuiven), die verkrijgbaar is bij de drogist. Tijdens de vlucht is het aan te raden om vlak voordat het vliegtuig de daling inzet, neusdruppels te gebruiken. Over het algemeen zal dit pijn in de oren kunnen voorkomen.

Beschadiging van het trommelvlies

Bij ernstige verkoudheid waarbij men niet kan klaren, kunnen luchtdrukverschillen bij de landing leiden tot irritatie van de trommelvliezen. Klachten herstellen spontaan binnen enkele dagen.

Een meer ernstige complicatie van verkoudheid is een gescheurd trommelvlies. Dit kan ontstaan als de druk snel oploopt, bijvoorbeeld bij een snelle daling en volledig afgesloten buis van Eustachius. Als het trommelvlies scheurt dan is de pijn vrij snel over omdat de spanning door het ingetrokken trommelvlies is verdwenen. Men kan dit vergelijken met het doorprikken van het trommelvlies bij een middenoorontsteking. Je kunt kort hierna nog wel vliegen, klaren is dan geen probleem in verband met de open verbinding met de buitenlucht. Een trommelvliesscheur geneest spontaan binnen 2 weken en laat in de regel geen blijvende gehoorschade achter.